EMRS Admission 2026-27: एकलव्य निवासी शाळा प्रवेश, पात्रता, परीक्षा व सुविधा
महाराष्ट्रातील आदिवासी विद्यार्थ्यांसाठी Eklavya Model Residential School मध्ये Class VI प्रवेश, वयोमर्यादा, निवड परीक्षा, कागदपत्रे आणि सुविधांची संपूर्ण माहिती.
Eklavya Model Residential School (EMRS) म्हणजे अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांना गुणवत्तापूर्ण निवासी शिक्षण देण्यासाठी केंद्र सरकारच्या Ministry of Tribal Affairs अंतर्गत चालवली जाणारी महत्त्वाची शैक्षणिक योजना आहे. या शाळांचे व्यवस्थापन राष्ट्रीय स्तरावर National Education Society for Tribal Students (NESTS) करते.
EMRS मध्ये विद्यार्थ्यांना केवळ शालेय शिक्षणच नाही तर वसतिगृह, प्रयोगशाळा, ग्रंथालय, खेळ, संगणक शिक्षण, कौशल्य विकास, कला आणि सांस्कृतिक उपक्रम अशा विविध सुविधा उपलब्ध करून देण्यावर भर दिला जातो.
NESTS ने Academic Year 2026-27 साठी स्वतंत्र Admission Guidelines प्रसिद्ध केल्या आहेत. महाराष्ट्रातील अनेक EMRS मध्ये Class VI साठी अर्ज प्रक्रिया साधारण डिसेंबर-जानेवारीमध्ये आणि selection test फेब्रुवारी/मार्चच्या आसपास घेतली जाते. त्यामुळे 2026-27 चा मुख्य Class VI admission cycle पूर्ण झालेला असू शकतो. रिक्त जागा किंवा Lateral Entry साठी संबंधित EMRS किंवा Tribal Project Office कडे चालू सूचना तपासा.
EMRS म्हणजे काय?
Eklavya Model Residential Schools ची सुरुवात आदिवासीबहुल आणि दुर्गम भागातील Scheduled Tribe विद्यार्थ्यांना चांगल्या दर्जाचे शिक्षण उपलब्ध करून देण्यासाठी करण्यात आली. EMRS मध्ये सामान्यतः Class VI ते XII पर्यंत शिक्षण दिले जाते.
या शाळांमध्ये विद्यार्थ्यांचा शैक्षणिक विकासाबरोबरच शारीरिक, सामाजिक, सांस्कृतिक आणि कौशल्य विकास करण्यावरही भर असतो. स्थानिक आदिवासी कला, संस्कृती आणि भाषेचे जतन करण्यालाही EMRS योजनेत महत्त्व आहे.
2026-27 मध्ये Class VI साठी कोण पात्र आहे?
- विद्यार्थी संबंधित प्रवेश नियमांनुसार पात्र प्रवर्गातील असावा.
- Class VI प्रवेशासाठी विद्यार्थ्याने Class V स्तराचे शिक्षण पूर्ण केलेले असावे.
- विद्यार्थ्याचे वय 31 मार्च 2026 रोजी निर्धारित मर्यादेत असावे.
- आवश्यक जात, जन्मतारीख आणि रहिवासाचे कागदपत्र उपलब्ध असावे.
- Selection Test मध्ये पात्र होणे आवश्यक आहे.
- राज्य किंवा EMRS Society ने ठरवलेले इतर निकष पूर्ण करावे लागतात.
Class VI साठी वयोमर्यादा किती?
| वर्ग | किमान वय | कमाल वय |
|---|---|---|
| Class VI | 10 वर्षे | 13 वर्षे |
ही वयोमर्यादा 31 मार्च 2026 रोजी मोजली जाते. दिव्यांग विद्यार्थ्यांसाठी लागू नियमांनुसार कमाल वयोमर्यादेत सवलत मिळू शकते.
Class VI मध्ये किती जागा असतात?
पूर्ण क्षमतेच्या EMRS मध्ये Class VI मध्ये साधारण 60 विद्यार्थ्यांची प्रवेश क्षमता ठेवली जाते. सामान्यतः दोन sections मध्ये प्रत्येकी 30 विद्यार्थी असतात.
महाराष्ट्रातील अनेक EMRS pages वर Class VI साठी 30 मुलगे आणि 30 मुली अशी एकूण 60 विद्यार्थ्यांची intake माहिती दिली आहे.
2026-27 आरक्षण कसे आहे?
NESTS च्या 2026-27 साठी सुधारित admission criteria मध्ये Class VI च्या 60 जागांसाठी विविध प्रवर्गांचा समावेश करण्यात आला आहे.
| प्रवर्ग | टक्केवारी | 60 पैकी जागा |
|---|---|---|
| ST विद्यार्थी | 80% | 48 |
| PVTG समुदाय | 5% | 3 |
| DNT / NT / SNT | 5% | 3 |
| LWE/Insurgency/Covid मध्ये पालक गमावलेले, विधवांची मुले, दिव्यांग पालकांची मुले, अनाथ इ. | 7% | 4 |
| Land Donor Category | 3% | 2 |
आरक्षणाचा अंतिम वापर संबंधित State EMRS Society आणि चालू Admission Notification नुसार केला जातो. त्यामुळे अर्जाच्या वेळी अधिकृत notification तपासणे आवश्यक आहे.
EMRS Selection Test चा Exam Pattern
महाराष्ट्रातील अधिकृत EMRS admission माहितीनुसार Class VI Selection Test मध्ये विद्यार्थ्यांच्या Mental Ability, Arithmetic आणि Language क्षमतेची चाचणी घेतली जाते.
| विषय | प्रश्न | गुण |
|---|---|---|
| Mental Ability Test | 50 | 50 |
| Arithmetic Test | 25 | 25 |
| Language Test | 25 | 25 |
| एकूण | 100 | 100 |
परीक्षा साधारण 2 तासांची असते. महाराष्ट्रातील काही EMRS मध्ये Language Test Marathi/English माध्यमातून घेतला जातो. मात्र अंतिम paper pattern संबंधित वर्षाच्या अधिकृत admission notification वरूनच तपासा.
अर्जासाठी कोणती कागदपत्रे लागू शकतात?
- विद्यार्थ्याचे Aadhaar Card
- Birth Certificate / जन्मतारीख पुरावा
- ST / संबंधित प्रवर्गाचे प्रमाणपत्र
- Class V शाळेचे Bonafide Certificate
- मागील वर्गाची Marksheet
- Residence Proof / Domicile
- Ration Card, आवश्यक असल्यास
- Passport Size Photograph
- Disability Certificate, लागू असल्यास
- PVTG / DNT / NT / SNT संबंधित प्रमाणपत्र, लागू असल्यास
- Admission notification मध्ये मागितलेली इतर कागदपत्रे
EMRS मध्ये कोणत्या सुविधा मिळतात?
नवीन EMRS campuses विद्यार्थ्यांच्या पूर्ण शैक्षणिक आणि निवासी गरजा लक्षात घेऊन विकसित केले जात आहेत. सरकारी माहितीनुसार आधुनिक EMRS मध्ये खालील सुविधा असू शकतात:
- सुसज्ज classrooms
- मुला-मुलींसाठी स्वतंत्र hostels
- Dining Hall आणि Kitchen
- Science Laboratories
- Computer Lab आणि Digital Education
- Library
- Playground आणि Sports Equipment
- Music, Art आणि Cultural Activities
- Skill Development आणि Vocational Training
- Bridge Course आणि Remedial Classes
- Career Guidance
पूर्ण क्षमतेच्या नवीन EMRS ची एकूण क्षमता साधारण 480 विद्यार्थी – Class VI ते XII अशी ठेवण्यात आली आहे.
महाराष्ट्रात किती EMRS आहेत?
केंद्र सरकारच्या 2026 मधील अधिकृत माहितीनुसार महाराष्ट्रासाठी 39 EMRS मंजूर आहेत. 13 ऑगस्ट 2026 रोजी प्रसिद्ध झालेल्या अधिकृत माहितीनुसार त्यापैकी 37 EMRS functional असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.
नाशिक, पालघर, धुळे, नंदुरबार, गडचिरोली आणि इतर आदिवासीबहुल भागांत EMRS चालविल्या जातात.
महाराष्ट्रात अर्ज प्रक्रिया कशी असते?
- जवळच्या EMRS किंवा Tribal Development Project Office ची सूचना तपासा.
- Admission Notification उपलब्ध झाल्यानंतर अर्ज भरा.
- विद्यार्थ्याची सर्व माहिती शाळेच्या record प्रमाणे भरा.
- ST Certificate, DOB आणि Residence Proof जोडा.
- Selection Test साठी Admit Card / Exam Letter घ्या.
- निश्चित केंद्रावर Selection Test द्या.
- Merit List प्रकाशित झाल्यावर निकाल तपासा.
- निवड झाल्यास Original Documents Verification पूर्ण करा.
- निर्धारित वेळेत EMRS मध्ये admission पूर्ण करा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
1. EMRS फक्त आदिवासी विद्यार्थ्यांसाठी आहे का?
EMRS योजनेचा मुख्य उद्देश Scheduled Tribe विद्यार्थ्यांना गुणवत्तापूर्ण निवासी शिक्षण देणे हा आहे. Admission Guidelines मध्ये इतर काही विशेष प्रवर्गांसाठीही मर्यादित जागांची तरतूद आहे.
2. Class VI साठी किती वय पाहिजे?
2026-27 साठी 31 मार्च 2026 रोजी विद्यार्थ्याचे वय 10 ते 13 वर्षे असणे आवश्यक आहे.
3. Entrance Exam असते का?
हो. Class VI admission सामान्यतः EMRS Selection Test च्या merit वर होते.
4. परीक्षा किती गुणांची असते?
महाराष्ट्रातील उपलब्ध अधिकृत admission pattern नुसार Class VI selection test 100 प्रश्न आणि 100 गुणांची आहे.
5. Hostel सुविधा आहे का?
हो. EMRS ही Residential School असल्यामुळे मुला-मुलींसाठी स्वतंत्र hostel सुविधेची तरतूद आहे.
6. 2026-27 साठी आता अर्ज करता येईल का?
मुख्य Class VI admission cycle पूर्ण झालेला असू शकतो. मात्र रिक्त जागा, lateral entry किंवा विशेष admission round असल्यास संबंधित EMRS किंवा Tribal Project Office सूचना प्रसिद्ध करू शकते.
अधिकृत स्रोत
NESTS – Admission Guidelines 2026-27:
अधिकृत Admission Guidelines
Ministry of Tribal Affairs – EMRS:
EMRS Scheme Information
NESTS Official Portal:
National Education Society for Tribal Students
Last Verified: 28 August 2026
0 Comments
जय आदिवासी
जय जोहार