ST Pre-Matric Scholarship 2026-27: पात्रता व अर्ज

ST Pre-Matric Scholarship 2026-27

इयत्ता 9वी आणि 10वीमध्ये शिकणाऱ्या पात्र Scheduled Tribe विद्यार्थ्यांना शिक्षण सुरू ठेवण्यासाठी केंद्र पुरस्कृत शिष्यवृत्ती.

आर्थिक अडचणीमुळे अनेक विद्यार्थ्यांचे माध्यमिक शिक्षण पूर्ण होण्याआधीच थांबण्याचा धोका असतो. विशेषतः प्राथमिक शिक्षणातून माध्यमिक शिक्षणाकडे जाताना विद्यार्थ्यांचे शाळा सोडण्याचे प्रमाण कमी व्हावे आणि अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांना पुढे Post-Matric शिक्षण घेण्याची संधी मिळावी यासाठी केंद्र सरकारकडून Pre-Matric Scholarship for Scheduled Tribe Students studying in Classes IX and X ही योजना राबवली जाते.

Ministry of Tribal Affairs च्या अधिकृत माहितीनुसार ही योजना इयत्ता 9वी आणि 10वीतील ST विद्यार्थ्यांसाठी आहे. शिष्यवृत्तीची रक्कम पात्र विद्यार्थ्याच्या बँक खात्यात Direct Benefit Transfer पद्धतीने दिली जाऊ शकते.

कोण पात्र आहे?

मुख्य पात्रता:
✓ विद्यार्थी Scheduled Tribe (ST) प्रवर्गातील असावा.
✓ विद्यार्थी इयत्ता 9वी किंवा 10वीमध्ये शिकत असावा.
✓ कुटुंबाचे सर्व स्रोतांमधील वार्षिक उत्पन्न ₹2.50 लाखांपेक्षा जास्त नसावे.
✓ शाळा Government किंवा Government-recognized असावी.
✓ विद्यार्थ्याचे वैध Bank Account असावे.

अधिकृत guidelines नुसार विद्यार्थ्याचा ST दर्जा त्याच्या domicile State किंवा Union Territory च्या संदर्भात वैध असणे आवश्यक आहे. विद्यार्थी Government School किंवा Government अथवा Central/State Board कडून मान्यताप्राप्त शाळेमध्ये शिकत असावा.

उत्पन्न मर्यादा किती आहे?

या केंद्र पुरस्कृत Pre-Matric Scholarship साठी विद्यार्थ्याच्या कुटुंबाचे सर्व स्रोतांमधील वार्षिक उत्पन्न ₹2,50,000 पेक्षा जास्त नसावे. उत्पन्न प्रमाणपत्र संबंधित सक्षम प्राधिकरणाकडून घेतलेले असणे आवश्यक ठरू शकते.

किती शिष्यवृत्ती मिळते?

Ministry of Tribal Affairs च्या अधिकृत scholarship माहितीप्रमाणे Day Scholar आणि Hosteller विद्यार्थ्यांसाठी वेगवेगळे दर आहेत. ही रक्कम वर्षातील 10 महिन्यांसाठी दिली जाते.

विद्यार्थी प्रकार	प्रतिमहिना	10 महिन्यांसाठी
Day Scholar	₹225	₹2,250
Hosteller	₹525	₹5,250

त्यामुळे “प्रत्येक विद्यार्थ्याला ₹5,250 मिळतात” असे म्हणणे योग्य नाही. ₹5,250 हा 10 महिन्यांचा Hosteller दर आहे, तर Day Scholar विद्यार्थ्यास अधिकृत दरानुसार 10 महिन्यांसाठी ₹2,250 मिळू शकतात.

Bank Account बाबत महत्त्वाची अट

2022 च्या अधिकृत guidelines नुसार विद्यार्थ्याकडे Scheduled Bank मध्ये वैध खाते असावे आणि ते Aadhaar व Mobile Number शी जोडलेले असावे. DBT payment मध्ये अडचण येऊ नये म्हणून विद्यार्थ्याचे नाव, Aadhaar आणि Bank Account मधील माहिती शक्यतो एकसारखी ठेवावी.

दुसरी Scholarship घेत असल्यास काय?

अधिकृत नियमांनुसार विद्यार्थी या योजनेचा लाभ घेत असताना दुसरी scholarship घेत नसावा. त्यामुळे एकाच शैक्षणिक कालावधीसाठी दोन वेगवेगळ्या scholarship चा दुहेरी लाभ मिळेल असे गृहित धरू नये. आपल्या शाळेच्या मुख्याध्यापक किंवा scholarship विभागाकडून माहिती तपासावी.

विद्यार्थी वर्गात नापास झाल्यास?

एका वर्गासाठी scholarship फक्त एकदाच उपलब्ध असते. एखाद्या विद्यार्थ्याला त्याच वर्गात पुन्हा शिकावे लागल्यास त्याच class साठी scholarship दुसऱ्यांदा मिळत नाही. मात्र विद्यार्थी पुढच्या वर्गात promoted झाल्यास पुढील class साठी renewal लागू होऊ शकते.

कोणती कागदपत्रे तयार ठेवावीत?

ST Caste Certificate
Income Certificate
Aadhaar Card
विद्यार्थ्याचे Bank Account / Passbook
Mobile Number
School Bonafide / Admission माहिती
मागील वर्गाची Marksheet
राज्य किंवा शाळेने मागितलेली इतर कागदपत्रे

अंतिम document list राज्याच्या अंमलबजावणी प्रक्रियेनुसार बदलू शकते. त्यामुळे अर्ज करण्यापूर्वी संबंधित शाळेकडून चालू शैक्षणिक वर्षाची यादी तपासावी.

अर्ज कुठे करायचा?

केंद्राच्या guidelines नुसार scholarship विद्यार्थ्याच्या domicile State किंवा Union Territory सरकारमार्फत दिली जाते. त्यामुळे अर्जाची प्रत्यक्ष प्रक्रिया राज्यनिहाय वेगळी असू शकते.

महाराष्ट्रातील विद्यार्थ्यांनी सर्वप्रथम आपल्या शाळेचे मुख्याध्यापक, संबंधित शिक्षण अधिकारी किंवा आदिवासी विकास विभागाकडे चालू अर्ज प्रक्रिया तपासावी. अधिकृत MahaDBT portal वर Pre-Matric Scholarship विभाग उपलब्ध असल्याची नोंद आहे, परंतु प्रत्येक Pre-Matric scheme ची प्रत्यक्ष application प्रक्रिया एकसारखी असेलच असे नाही.

महाराष्ट्रात आणखी एक Pre-Matric योजना

महाराष्ट्राच्या आदिवासी विकास विभागाकडे सुवर्ण महोत्सवी पूर्व माध्यमिक शिष्यवृत्ती योजना नावाची स्वतंत्र राज्य योजना आहे. ती इयत्ता 1ली ते 10वीच्या काही पात्र ST विद्यार्थ्यांसाठी लागू आहे.

अधिकृत महाराष्ट्र शासनाच्या पेजनुसार या राज्य योजनेसाठी पालकांचे वार्षिक उत्पन्न ₹1.08 लाखांपेक्षा कमी असणे आवश्यक असून इयत्ता 8वी ते 10वीसाठी ₹2,000 वार्षिक दर नमूद आहे. या राज्य योजनेची पात्रता केंद्राच्या Class IX-X Pre-Matric Scholarship पेक्षा वेगळी आहे.

दोन्ही योजना वेगळ्या आहेत:
इंटरनेटवर “Pre-Matric Scholarship” नावाने वेगवेगळ्या योजना दिसतात. त्यामुळे ₹2.50 लाख income limit असलेली केंद्राची 9वी-10वी ST Scholarship आणि महाराष्ट्राची सुवर्ण महोत्सवी योजना यांची माहिती एकत्र करू नका.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

1. ही Scholarship कोणत्या वर्गासाठी आहे?

केंद्र सरकारची ST Pre-Matric Scholarship इयत्ता 9वी आणि 10वीतील पात्र Scheduled Tribe विद्यार्थ्यांसाठी आहे.

2. उत्पन्न मर्यादा किती आहे?

कुटुंबाचे सर्व स्रोतांमधील वार्षिक उत्पन्न ₹2.50 लाखांपेक्षा जास्त नसावे.

3. Hosteller ला किती रक्कम मिळते?

अधिकृत दर ₹525 प्रतिमहिना असून 10 महिन्यांसाठी एकूण ₹5,250 होतात.

4. Day Scholar ला किती मिळते?

₹225 प्रतिमहिना म्हणजे 10 महिन्यांसाठी ₹2,250.

5. दुसरी Scholarship घेता येते का?

या केंद्राच्या योजनेच्या guidelines नुसार विद्यार्थी दुसरी scholarship घेत नसावा.

फसवणुकीपासून सावध:
Scholarship मिळवून देतो म्हणून कोणालाही OTP, ATM PIN, UPI PIN किंवा Banking Password देऊ नका. फक्त अधिकृत शाळा आणि सरकारी माध्यमातून माहिती घ्या.

निष्कर्ष

ST Pre-Matric Scholarship ही 9वी आणि 10वीमध्ये शिकणाऱ्या आदिवासी विद्यार्थ्यांना माध्यमिक शिक्षण सुरू ठेवण्यासाठी आर्थिक मदत करणारी महत्त्वाची योजना आहे. कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹2.50 लाखांपर्यंत असल्यास आणि इतर पात्रता पूर्ण केल्यास विद्यार्थी या योजनेचा लाभ घेऊ शकतो.

विद्यार्थ्यांनी शाळेत वेळेवर चौकशी करून Bank Account, Aadhaar, Caste Certificate आणि Income Certificate तयार ठेवावेत. अंतिम अर्ज तारीख किंवा राज्यातील प्रक्रिया बदलू शकते, त्यामुळे चालू शैक्षणिक वर्षाची माहिती अधिकृत स्रोतावरूनच तपासावी.

अधिकृत माहितीचे स्रोत:
Ministry of Tribal Affairs, Government of India
Pre-Matric Scholarship Guidelines for ST Students – Classes IX & X
Tribal Development Department, Government of Maharashtra

Disclaimer: आदिवासी युवा ही कोणत्याही सरकारी विभागाची अधिकृत वेबसाइट नाही. हा लेख माहितीपर उद्देशाने तयार करण्यात आला आहे. अंतिम पात्रता, रक्कम, कागदपत्रे आणि अर्ज प्रक्रियेसाठी संबंधित अधिकृत विभागाची माहिती तपासा.