ST Higher Education Scholarship 2026-27: Top Class, NFST आणि Overseas Scholarship
कॉलेज, IIT-IIM-AIIMS, PhD आणि परदेशातील उच्च शिक्षणासाठी आदिवासी विद्यार्थ्यांना उपलब्ध केंद्र सरकारच्या प्रमुख शिष्यवृत्तींची संपूर्ण माहिती.
अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांना फक्त शालेय शिक्षणापर्यंतच नव्हे तर देशातील सर्वोच्च शिक्षण संस्था, PhD संशोधन आणि परदेशातील उच्च शिक्षणापर्यंत पोहोचता यावे यासाठी भारत सरकारच्या Ministry of Tribal Affairs कडून अनेक Higher Education Scholarship योजना राबवल्या जातात.
यापैकी तीन अत्यंत महत्त्वाच्या योजना म्हणजे National Scholarship for Higher Education of ST Students (Top Class), National Fellowship for Higher Education of ST Students (NFST) आणि National Overseas Scholarship (NOS).
National Scholarship Portal वर 2026-27 साठी ST विद्यार्थ्यांची National Fellowship and Scholarship for Higher Education – Scholarship म्हणजेच Top Class Scholarship सध्या Open आहे. विद्यार्थी अर्जाची अंतिम तारीख 31 ऑक्टोबर 2026 दाखवली आहे. तारीख वाढू किंवा बदलू शकते, त्यामुळे अर्ज करण्यापूर्वी NSP वरील चालू status तपासा.
ST Higher Education साठी कोणत्या 3 मुख्य योजना आहेत?
| योजना | कोणासाठी? | उत्पन्न मर्यादा |
|---|---|---|
| Top Class Scholarship | Premier Institutes मधील Higher Education | ₹6 लाख |
| National Fellowship – NFST | PhD Research | उत्पन्न मर्यादा नाही |
| National Overseas Scholarship | विदेशातील Master, PhD, Post-Doctoral | ₹6 लाख |
1. National Scholarship – Top Class म्हणजे काय?
National Scholarship for Higher Education of ST Students ही केंद्र सरकारकडून पूर्णपणे निधी दिली जाणारी Central Sector Scheme आहे. Ministry of Tribal Affairs ने देशातील निवडक Premier Institutes या योजनेत समाविष्ट केले आहेत.
सध्याच्या अधिकृत माहितीनुसार या योजनेसाठी 265 Top Class Institutes ची यादी आहे. यात IIT, AIIMS, IIM तसेच इतर राष्ट्रीय महत्त्वाच्या उच्च शिक्षण संस्थांचा समावेश आहे.
Top Class Scholarship साठी पात्रता
- विद्यार्थी Scheduled Tribe (ST) प्रवर्गातील असावा.
- Ministry ने निश्चित केलेल्या पात्र संस्थेत प्रवेश मिळालेला असावा.
- मान्यताप्राप्त Course मध्ये शिक्षण घेत असावा.
- कुटुंबाचे सर्व स्रोतांमधील वार्षिक उत्पन्न ₹6 लाखांपेक्षा जास्त नसावे.
- Fresh किंवा Renewal अर्ज NSP च्या नियमांनुसार करावा.
Top Class Scholarship मध्ये किती लाभ मिळतो?
| लाभ | रक्कम / सुविधा |
|---|---|
| Government Institute Tuition / Admission Fee | पूर्ण पात्र Non-refundable Fee |
| Private Institute Fee | कमाल ₹2.50 लाख प्रति वर्ष |
| Books & Stationery | ₹5,000 प्रति वर्ष |
| Stipend | ₹3,000 प्रति महिना |
| Computer & Accessories | ₹45,000 एकदाच |
2026-27 Top Class अर्ज कसा करायचा?
- National Scholarship Portal वर जा.
- 2026-27 Academic Year निवडा.
- OTR / Student Registration पूर्ण करा.
- Aadhaar authentication पूर्ण करा.
- Institute आणि Course ची माहिती अचूक भरा.
- Ministry of Tribal Affairs ची Top Class ST Scholarship निवडा.
- ST Certificate, Income Certificate व इतर आवश्यक कागदपत्रे Upload करा.
- Final Submit करून Application ID सुरक्षित ठेवा.
- Institute Verification status नियमित तपासा.
2. National Fellowship for ST Students – NFST
उच्च शिक्षणानंतर संशोधन क्षेत्रात जाणाऱ्या ST विद्यार्थ्यांसाठी National Fellowship for Higher Education of ST Students ही अतिशय महत्त्वाची योजना आहे.
Ministry of Tribal Affairs च्या 2025-26 च्या अधिकृत जाहिरातीनुसार National Fellowship साठी 750 slots उपलब्ध होते आणि Fellowship PhD programmes साठी दिली जाते.
NFST साठी सध्याच्या सरकारी माहितीनुसार कुटुंब उत्पन्नाची मर्यादा नाही. मात्र selection merit आणि संबंधित वर्षाच्या eligibility criteria वर आधारित असते.
NFST Fellowship किती मिळते?
Ministry च्या revised rates नुसार PhD विद्यार्थ्यांसाठी Fellowship चे दर 1 जानेवारी 2023 पासून सुधारित करण्यात आले आहेत.
- पहिली 2 वर्षे: ₹37,000 प्रतिमहिना
- पुढील 3 वर्षे: ₹42,000 प्रतिमहिना
- Humanities / Social Sciences साठी Contingency लागू नियमांनुसार
- Science / Engineering साठी स्वतंत्र Contingency allowance
- शहरानुसार पात्र HRA
- पात्र Divyangjan संशोधकांना अतिरिक्त Escort Allowance
NFST साठी अर्ज कुठे करायचा?
NFST साठी Ministry of Tribal Affairs चे स्वतंत्र National Tribal Fellowship Portal आहे. प्रत्येक वर्षी application notice, opening date, closing date आणि selection criteria वेगळे प्रसिद्ध केले जातात.
28 ऑगस्ट 2026 पर्यंत Ministry च्या Scholarship page वर 2025-26 च्या NFST application आणि merit संबंधित notices उपलब्ध आहेत. त्यामुळे 2026-27 ची नवीन notice आली आहे का हे Portal वर नियमित तपासावे.
3. National Overseas Scholarship – NOS
भारताबाहेरील प्रतिष्ठित विद्यापीठात उच्च शिक्षण घेण्याची इच्छा असलेल्या ST विद्यार्थ्यांसाठी National Overseas Scholarship योजना आहे.
या योजनेत परदेशातील Master's, PhD आणि Post-Doctoral Research साठी आर्थिक मदत दिली जाते.
NOS मध्ये किती विद्यार्थ्यांची निवड होते?
दरवर्षी एकूण 20 awards उपलब्ध आहेत:
- 17 जागा – Scheduled Tribe विद्यार्थ्यांसाठी
- 3 जागा – PVTG विद्यार्थ्यांसाठी
NOS उत्पन्न मर्यादा
उमेदवाराच्या पालकांचे / कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹6 लाखांपेक्षा जास्त नसावे.
NOS वयोमर्यादा
| Course | कमाल वय |
|---|---|
| Master's | 32 वर्षे |
| PhD | 35 वर्षे |
| Post-Doctoral Research | 38 वर्षे |
NOS मध्ये कोणते खर्च मिळू शकतात?
- University Tuition Fee
- Annual Maintenance Allowance
- Contingency Allowance
- Visa Fee
- Medical Insurance
- Air Journey
- Incidental Journey Expenses
- लागू नियमांनुसार इतर मंजूर खर्च
Ministry च्या माहितीनुसार Annual Maintenance Allowance म्हणून USD 15,400 आणि Contingency Charges म्हणून USD 1,532 अशी तरतूद आहे.
2026-27 NOS अर्जाची स्थिती
2026-27 National Overseas Scholarship साठी अर्ज प्रक्रिया सुरू झाली होती. Ministry ने अंतिम तारीख वाढवली होती. सध्याच्या तारखेनुसार 2026-27 चा मुख्य application window बंद झाला आहे. पुढील merit list किंवा नवीन round साठी अधिकृत portal तपासत राहा.
कोणत्या विद्यार्थ्याने कोणती योजना निवडावी?
- IIT / AIIMS / IIM किंवा Top Institute मध्ये Admission? → Top Class Scholarship
- PhD Research करायचे आहे? → National Fellowship – NFST
- विदेशात Master / PhD / Post-Doctoral? → National Overseas Scholarship
अर्जासाठी सामान्यतः कोणती कागदपत्रे तयार ठेवावीत?
- Aadhaar Card
- Scheduled Tribe Certificate
- Income Certificate – लागू योजनेसाठी
- 10वी / 12वी / Graduation / Post Graduation Marksheet
- Admission Letter
- Bonafide Certificate
- Bank Account Details
- Passport Size Photo
- Research / PhD संबंधित कागदपत्रे – NFST साठी
- Passport व Foreign University documents – NOS साठी
- योजनेच्या notification मध्ये मागितलेली इतर कागदपत्रे
अर्ज Reject होऊ नये म्हणून काय काळजी घ्यावी?
- Aadhaar आणि शैक्षणिक कागदपत्रांवरील नाव एकसारखे ठेवा.
- योग्य आणि चालू Income Certificate वापरा.
- ST Certificate स्पष्ट Upload करा.
- Course आणि Institute चुकीचे निवडू नका.
- Application Final Submit केल्यावर status तपासा.
- Defective Application आल्यास दिलेल्या कालावधीत correction करा.
- फक्त official portal वरूनच अर्ज करा.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
1. ST Higher Education Scholarship साठी उत्पन्न मर्यादा किती?
Top Class Scholarship आणि National Overseas Scholarship साठी सध्याची वार्षिक कुटुंब उत्पन्न मर्यादा ₹6 लाख आहे. NFST साठी उत्पन्न मर्यादा नाही.
2. Top Class Scholarship 2026-27 सुरू आहे का?
हो. National Scholarship Portal वर 2026-27 साठी ही योजना Open दाखवली आहे. सध्याची विद्यार्थी अर्ज अंतिम तारीख 31 ऑक्टोबर 2026 आहे.
3. Top Class मध्ये Computer साठी पैसे मिळतात का?
हो. पात्र विद्यार्थ्यांना Course tenure मध्ये एकदाच ₹45,000 पर्यंत Computer आणि Accessories assistance ची तरतूद आहे.
4. PhD विद्यार्थ्यांसाठी कोणती योजना आहे?
National Fellowship for Higher Education of ST Students – NFST.
5. विदेश शिक्षणासाठी कोणती Scholarship आहे?
National Overseas Scholarship – NOS.
6. NOS मध्ये किती जागा आहेत?
एकूण 20 awards – 17 ST आणि 3 PVTG उमेदवारांसाठी.
अधिकृत माहिती कुठे तपासावी?
National Scholarship – Top Class:
National Scholarship Portal वर चालू वर्षाची माहिती तपासा.
National Fellowship:
National Tribal Fellowship Portal वर notification तपासा.
National Overseas Scholarship:
Ministry of Tribal Affairs चे Overseas Scholarship Portal तपासा.
Ministry:
Ministry of Tribal Affairs – Scholarship & DBT section.
Last Verified: 28 August 2026
0 Comments
जय आदिवासी
जय जोहार